اورفئوس که بر چنگ الهیِ خویش، که هدیهی آپولون بود، مینواخت، رامکنندۀ دَدان و سایهها و سنگها بود و به آوازش از دلِ درختان ناله برمیکشید و رودها را از رفتن بازمیداشت. و اوریدیس، روشنای جهانِ او، آن زیبای طنازِ بیهمتا، چون نسیمْ رقصان از علفزاران گذر میکرد، بیخبر از اینکه مرگ، در هیئت ماری پنهان در علفهای گرم تابستان، در کمین است. افعی اوریدیس را گزید و او فرو افتاد و جهان بر اورفئوس به سردیِ سنگی خاموش بدل گشت.
پس او، نه با شمشیر و نه با خشم، بل با ساز و آوازِ سوگِ خویش به جهان زیرین فرود آمد؛ به راهروهای سردِ بیآفتاب که ارواح در آن چون برگهای خشک پاییزی سرگرداناند. عاقبت به منزلگاه ایزد جهان زیرین رسید، به هادِس و همسرش، پِرسفونه. آنان را نیز به ساز سوزناکِ چنگ و آواز اندوه خویش مسحور و متأثر ساخت و چون نواخت، عذابِ دوزخ را یک دَم از یاد همگان بُرد. دل سنگِ سیاه هادس نرم شد و گفت: «توانی او را با خود بَری، لیک تا رسیدن به آفتابِ جهانِ زندگان، نباید پشتُ سرت را بنگری و اوریدیس را تماشا کنی.»
اورفئوس، شادان از این شرط سهلِ ایزدِ جهان مردگان، راه بازگشت در پیش گرفت؛ در سکوت و بیم و امید. آوای گامهای اوریدیس پشت سرش محو بود، چون صدای اویی، که از ترسِ فراموشی، پیوسته بهیادش می آوری. هراس برش داشت که هادس فریبش داده است و خودِ اوست که پشت سرش میآید. پس چند گام بیشتر به روشناییِ آفتاب نمانده بود که سر چرخاند و اوریدیس را پشت سرش یافت، که حالا ابدالآباد اسیر چنگال هادِس و جهان مردگان شده بود.
اورفئوس اوریدیس را نه به مرگ، که به عشق باخت. هادس از او خواست بی اینکه پشت سرش را بنگرد ایمان داشته باشد که اوریدیس آنجاست، که عشق در تاریکی حضور دارد. آن لحظه که اورفئوس سرش را چرخاند، آن دَم که به حضور عشق تردید کرد، عشق به خاطره بدل گشت. اورفئوس میرا بود و بندهی خاطره و میل. او برای حضورِ عشق مدرک طلبید، همچو آدمی که همواره به گذشته مینگرد، به خاطرات، به گفتوگوها، به شهرها و خودهای مُرده، و به ویرانهی پشست سرِ خویش، چراکه قلب را یارای بهپیش رفتن بینگاه به گذشته نیست. و راستی چنین است زنجیر خاطره.
اورفئوس بر چنگش آنقدر بهساز خاطرهْ نواخت و از ایزدان طلب مرگ کرد تا به اوریدیسِ خویش بپیوندد که درندگان او را دریدند، لیک سرش برجای ماند و همچنان به آوازخواندن ادامه داد.
امین مدی – اردیبهشت 1405